301 Moved Permanently

Moved Permanently

The document has moved here.

Haber Detayı
18 Şubat 2019 - Pazartesi 13:27
 
Dilden dile dolaşan Zimanê Kurdî’nin şairi: Şikoyê Hesen
Bir 21 Şubat daha yaklaşırken ve milyonların konuştuğu Kürtçe hala katı asimilasyon politikalarına maruz kalırken, zamana tanıklık eden ve Kürt şiir külliyatına 4 koca divan ve Kürtler için dil marşına dönüşen "Zimanê Kurdî" şiirini bırakan Şikoyê Hesen’i anmak yerinde olur.
Bölge Haberi


 

Yıllarca sömürü, imha, inkar, şiddet, göç ve yoksulluklara maruz kalan bir coğrafyanın şiiri ve şairi olmak hem çetin hem de bir o kadar büyük bir sorumluluk. Çünkü karakteri, özelliği ve eylemselliği gereği sanatta özerk bir disiplin olan şiir, başlı başına büyük bir sorumluluktur. Hassas, tarifi zor; tıpkı su gibi. Nasıl ki binlerce yıldır felsefeciler ve bilim insanları suyun tanımında mutabık değiller, her şairin kendine göre bir şiir anlayışı olduğundan, şiir için de mutlak bir tanımdan söz etmek zordur. Zira su, tüm tatların, renklerin ve kokuların muhassalasıdır. Yaşam kaynağıdır. Şiir de, bu yaşam kaynağının manevi öğesi olup umudun kapısını aralar, yaşama isteğini artırır, yürek gücüne güç, dünyaya anlam katar, söylenemeyeni işaret eder...
 
Toplumun, insanlığın bu yaşam desteğini sağlayan ve şiirleriyle düşünen şair ise tarih ve dünya hakkında olanı kendi toplumsal imbiğinden geçirir. Toplumun deruni duygularını, milli şuurunu diri tutma sorumluluğuyla şair, sesine, sözcüğün ve ilk dizenin gücüne güvenen; sözcüğe devrim gücünde eylemlilik katan ve sözcüğün gölgesinde içsel özgürlüğe yol açan, esareti ve sömürüyü reddeden, karanlıkta Minerva'nın baykuşu olup zaman kiplerinin tümünde devrimci bir gerçeği yaratır.
 
Bu çetin, tarifi zor olan özerk disiplini dert edinen ve yaşam desteğini sözcükleriyle sağlayan şairlerden biri de, Aram Tîgran'ın ağzından dilden dile dolaşan "Bi xemil, rewş e / Şîrin û xweş e / Zimanê kurdî… Beyta Feqî ye / Sewta Xanî ye / Zimanê kurdî" ezgisinin şairi Şikoyê Hesen'dir.
 
Bir 21 Şubat Uluslararası Ana Dil Günü daha yaklaşırken ve milyonların konuştuğu Kürtçe hala homojenleştirme, tekçi ve katı asimilasyon politikalarına maruz kalırken, toplumunun acılarına, sevinçlerine, zamanına tanıklık eden ve Kürt edebiyatı şiir külliyatına dört koca divan ve Kürtler için bir dil marşına dönüşen "Zimanê Kurdî" şiirini bırakan Şikoyê Hesen’i anmak yerinde olacaktır.
 
Birinci Dünya Savaşı sırasında Ermeni-Kürt-Êzidî katliamlarından kurtulmayı başaran Kürt aileleri, Kars ve Van gibi yörelerden Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan gibi Kafkas ülkelerine yerleşir. Bu ailelerden biri de Şikoyê Hesen’in ailesidir. Hesen’in babası Ahmedê Hesenê Mido, Kars’ın Şatiroxlî köyünden Ermenistan’ın Axbaran nahiyesinin Camûşavana köyüne göç eder. Hesen, 17 Haziran 1928 yılında bu köyde dünyaya gelir. Daha 5 yaşındayken babası Mido hastalanır ve 25 yaşında ölür. Babasının ölümünden sonra, amcası Sofî onu yanına alır ve okutur. 
 
ŞİİRE CİDDİYETLE YAKLAŞIR
 
İlkokulu Camûşavana köyünde okuyan Hesen, Elegez’de de ortaokulu okur. 1948 yılında Erivan Üniversitesi Doğu Bilimleri Bölümü’ne yerleşir ve 1953 yılında mezun olur. Öğrencilik yıllarında hocası Hraçya Açaryan’ın etkisinde kalır ve hocasını kendisine model alır. Açaryan da Hesen’deki cevheri görür. Doğu Bilimleri Fakültesi’nden mezun olduktan sonra 1954-57 yılları arasında Garga (Axbazî) nahiyesinin Baxnar köyünde Ermeni Dili ve Edebiyatı derslerini verir. Kendi dilinin aşığı olan ve şiire ciddiyetle yaklaşan Hesen, 1959 yılında Erivan’a döner ve Erivan Radyosu’nun Kürtçe servisinde editörlük, çevirmenlik yapar ve edebi çalışmalara katılır. Bununla yetinemeyen Hesen, bu kez 1961 yılında doktora sınavlarına girer ve Kurdoloji Bölümü için Leningrad'a gider. Eskerê Boyîk’ın “Çanda Kurdên Sovêtê” adlı çalışmasında, Hesen’in maddi sıkıntılardan dolayı doktora eğitimini tamamlamadan 1965 yılında Erivan’a döndüğü söylenir. Fakat 1971 yılında yayınlanan Hesen’in “Meremê Dilê Kurda” şiir kitabına önsöz yazan E.Y. Bekoêva’ya göre ise Hesen doktora çalışmasını tamamlayıp dönmüştür. 
 
MAKUS TALİHİNİN KURBANI
 
Leningrad’tan döndükten sonra maddi sıkıntılar yüzünden çocuklarına bakamaz duruma gelir. Yoksulluktan dolayı bir çocuğu ölür ve çaresizlikten Erivan’dan Gürcistan’ın Tiflis şehrine göç eder. Bu yıllarda eserlerini de yayınlayamaz duruma gelir. O dönem, basım-yayımı tekelinde tutan ve bu alanda egemen olan kişiler, kendi eş dostlarının kitaplarını basar, Şikoyê Hesen gibi maddi sıkıntıları olan şair ve yazarların kitaplarını ise basmazlar. Çünkü o dönem, Sovyet’lerde matbaa devletin elindeydi ve devletin izni olmadan kitaplar basılamazdı. Kitapları basılan şair ve yazarlar tiraja göre para alırdı. Fakat mevcut yaşam koşulları ve maddi sıkıntılardan dolayı yaşamını idame ettirecek durumda olmayan Hesen, 1976 yılında 48 yaşında intihar eder. Ancak, Hesen hayattayken kitaplarını yayınlamayanlar, ölümünden sonra onun şiir üslubunu ve tekniklerini örnek alıp yazmaya başlar. Hatta ölümünden sonra birçok kişinin evine gidip şiirlerini parayla aldığı ve kiminin de şiirlerini çaldığı ve kendi adlarına yayınladığı iddia edilir. 
 
QALÇÎÇEK, TEMBÛRÊ KURDA, MEREMÊ DILÊ KURD
 
Kafkasya’da Fêrikê Ûsiv ve Mikaêlê Reşîd gibi şiire yeni pencereler açan Hesen, daha öğrencilik yıllarında şiire büyük bir ciddiyetle yaklaşır. Şiirleri ilk önce üniversitenin gazetesinde ve daha sonra Rya Teze gazetesinde yayınlanır. Birçok şiiri de Leningrad, Tiflis ve Erivan’da Rusça, Gürcüce ve Ermeniceye çevrilir. 1961 yılında yayınlanan ilk divanı “Qalçîçek”, o dönem üslubu, biçimi ve muhtevasıyla dikkatleri üstüne çeker ve şair-araştırmacı Emînê Evdal gibi birçok kişi Rya Teze’de makaleler yazar. İkinci divanı  “Tembûrê Kurda” 1965’te yayınlanır ve bir öncekinin daha da ötesine gider ve birçok makalenin konusu olur.
 
‘KÜRT CEMAATİ İÇİN SABAH HOROZU GİBİ ÖTÜYOR’ 
 
“Tembûrê Kurda”dan sonra Hesen, 1971’de “Meremê Dilê Kurd” isimli üçüncü divanını yayınlar. Diğer iki divanına nazaran, bu divanda farklı bir üslup, metafor ve imgeler dener. Bu divanında daha çok Ekim Devrimi, Komünizm, Sovyetlerde yaşam koşulları, Kürt halkının özgürlük mücadelesindeki direnişi gibi konulara değinir. “Meremê Dilê Kurd”e önsöz yazan E.Y. Bekoêva, Hesen için şöyle diyor: “Şair, Kürt cemaati için sabah horozu gibi ötüyor.”
 
Kendi toplumunun ve dilinin içine düşürüldüğü müşkül durumdan ötürü ana mekanından uzak diyarlarda yaşamından çalınan ve makus talihinin kurbanı olan Hesen’in ölümünden sonra, dördüncü kitabı “Perwaza Weten” 1977 yılında yayınlanır. Rusça, Gürcüce ve Ermenice birçok çevirisinin olduğu ve birçok eserini de yaktığı söylenir. Tosinê Reşîd editörlüğüyle 2008’de Avesta Yayınevi’nden yayımlanan “Payîz û Ba” şiir seçkisi dışında şu ana kadar Hesen’in eserlerinin Kiril alfabesinden Latin alfabesine transkripsiyonu yapılmamıştır.
 
MA 
 
Kaynak: Editör:
 
Etiketler: Dilden, dile, dolaşan, Zimanê, Kurdî’nin, şairi:, Şikoyê, Hesen,
Yorumlar
Bizim Gazete
Ulusal Gazeteler
Yazarlar
En Çok Okunanlar
Alıntı Yazarlar
Van
Parçalı Bulutlu
Güncelleme: 16.06.2019
Bugün
15° - 26°
Pazartesi
12° - 27°
Salı
13° - 27°
Van

Güncelleme: 15.06.2019
İmsak
02:45
Sabah
04:35
Öğle
12:12
İkindi
16:06
Akşam
19:39
Yatsı
21:21
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
Arşiv Arama
Modül 1

Bu modül kullanıcı tarafından yönetilir, ister kod girilir ister iframe ile içerik çekilir. Toplamda kullanıcı 5 modül ekleme hakkına sahiptir, bu modül dahil tüm sağdaki modüller manuel olarak sıralanabilir.

Haber Yazılımı